Ceramika budowlana od lat jest jednym z najczęściej stosowanych materiałów w budownictwie mieszkaniowym. Jednocześnie nadal pokutuje na jej temat wiele obiegowych opinii i uproszczeń. Część z nich wynika z niewiedzy, inne z błędów wykonawczych lub porównań oderwanych od norm i realnych parametrów technicznych. W tym artykule oddzielamy fakty od mitów, odwołując się do obowiązujących przepisów, badań oraz zasad projektowania i wykonywania przegród ceramicznych.

Czy ceramika jest materiałem radioaktywnym?

NIE: ceramika jest absolutnie bezpieczna radiologicznie.

Wyroby ceramiczne powstają z naturalnych surowców mineralnych (gliny, iłów, piasku), które – jak wszystkie materiały pochodzenia naturalnego – zawierają śladowe ilości naturalnych pierwiastków promieniotwórczych (m.in. potas-40, rad-226, tor-232). Ich poziom jest jednak ściśle regulowany. Zgodnie z obowiązującymi w Polsce przepisami i normami (m.in. Prawo atomowe oraz wytyczne dotyczące wskaźników aktywności promieniotwórczej materiałów budowlanych), ceramika stosowana w budownictwie spełnia wymagania bezpieczeństwa radiologicznego. Wartości wskaźników aktywności są wielokrotnie niższe od dopuszczalnych limitów i nie mają żadnego wpływu na zdrowie użytkowników budynków.

Każdy wyrób budowlany dopuszczony do obrotu musi spełniać obowiązujące wymagania bezpieczeństwa i przejść odpowiednie badania, potwierdzające zgodność z przepisami. Renomowani producenci wyrobów ceramicznych oferowanych na rynku gwarantują, że ich produkty są bezpieczne, zarówno na etapie produkcji i realizacji budynku, jak i w trakcie wieloletniego użytkowania. Poziom promieniowania emitowanego przez ściany ceramiczne mieści się w granicach naturalnego promieniowania tła i jest porównywalny z promieniowaniem pochodzącym z otoczenia, a nawet z organizmu człowieka.

Czy drążenia w pustakach ceramicznych wpływają na właściwości akustyczne ścian?

TAK: odpowiednio zaprojektowane drążenia poprawiają izolacyjność akustyczną.

Izolacyjność akustyczna ścian jest wprost proporcjonalna do ich masy powierzchniowej – im ściana jest cięższa tym skuteczniej tłumi dźwięki. Wynika to bezpośrednio z prawa masy i znajduje odzwierciedlenie w wymaganiach normowych Im mniejszy udział drążeń w pustaku tym masa powierzchniowa ściany większa i parametry akustyczne lepsze. W przypadku ceramiki istotną rolę odgrywa nie tylko sam materiał, ale także geometria drążeń w pustaku. Prostopadły do lica ściany układ drążeń pustaka wpływa korzystnie na właściwości akustyczne ściany. Akustyka ścian jest generalnie tematem skompilowanym, najlepiej sprawdzić parametry akustyczne ścian przeprowadzając badania akustyczne konkretnego rozwiązania ściennego w akredytowanych laboratoriach badawczych.

Czy rodzaj zaprawy murarskiej wpływa na parametry cieplne ścian?

TAK: zaprawa ma realny wpływ na współczynnik przenikania ciepła U.

Zastosowanie zapraw cienkowarstwowych lub pian murarskich ogranicza udział spoin w murze i zmniejsza mostki cieplne. W porównaniu do tradycyjnych zapraw cementowo-wapiennych możliwe jest uzyskanie lepszych parametrów cieplnych przegrody, co potwierdzają obliczenia wg normy PN-EN ISO 6946. Dlatego producenci ceramiki oferują kompletne systemy murowe, w których pustak i zaprawa są projektowane i sprzedawane w systemie.

Czy pustaki ceramiczne z różnych cegielni różnią się od siebie parametrami?

TAK: mogą się różnić, ale wszystkie muszą spełniać normy.

Pustaki ceramiczne podlegają wymaganiom normy PN-EN 771-1, która określa m.in. wytrzymałość na ściskanie, tolerancje wymiarowe, gęstość i reakcję na ogień. Poszczególni producenci stosują jednak różne rozwiązania technologiczne (geometria drążeń, dokładność szlifowania), co wpływa na parametry użytkowe i sposób murowania. Dlatego kluczowe znaczenie mają dane zawarte w deklaracjach właściwości użytkowych (DoP).

Czy ceramika posiada dużą nasiąkliwość?

NIE: nasiąkliwość ceramiki nie jest problemem w gotowej ścianie.

Ceramika jest materiałem porowatym, jednak jej nasiąkliwość mieści się w granicach określonych normami. Po wbudowaniu w przegrodę i zabezpieczeniu warstwami wykończeniowymi nie ma ryzyka nadmiernego zawilgocenia. 

Co więcej, ceramika charakteryzuje się wysoką paroprzepuszczalnością, co sprzyja odprowadzaniu wilgoci i stabilizacji mikroklimatu wewnętrznego.

Analizując trzy najczęściej stosowane w budownictwie jednorodzinnym materiały murowe – ceramikę poryzowaną, bloczki silikatowe oraz beton komórkowy – widać istotne różnice już na etapie produkcji. Ceramika poryzowana charakteryzuje się bardzo niską wilgotnością technologiczną, wynoszącą około 1%, co jest bezpośrednim efektem procesu wypału w temperaturze sięgającej 900°C. Bloczki silikatowe osiągają wilgotność na poziomie około 3%, natomiast elementy z autoklawizowanego betonu komórkowego zawierają znacznie więcej wilgoci wbudowanej – nawet do 30%.

Różnice te są jeszcze bardziej widoczne przy porównaniu maksymalnego stopnia nasycenia wodą. Dla ceramiki poryzowanej oraz silikatów wartości te pozostają relatywnie niskie i wynoszą odpowiednio około 20% i 15%. Beton komórkowy może natomiast osiągać nasycenie wodą na poziomie nawet 60%, co ma istotne znaczenie dla zachowania parametrów cieplnych przegrody w początkowym okresie użytkowania budynku.

Czy trudno mocuje się kołki w ścianach ceramicznych?

Nie: ceramika umożliwia bezpieczne mocowanie elementów.
Ściany z pustaków ceramicznych umożliwiają bezpieczne i trwałe mocowanie elementów, pod warunkiem przestrzegania podstawowych zasad montażu. Kluczowe znaczenie ma sposób wykonania otworu – w ceramice należy wiercić bez użycia udaru, stosując wiertła przeznaczone do pustaków ceramicznych. Pozwala to zachować integralność cienkich ścianek wewnętrznych i uzyskać precyzyjny otwór o właściwej nośności. Użycie udaru może prowadzić do uszkodzeń struktury pustaka i obniżenia wytrzymałości zamocowania.

Równie istotny jest dobór odpowiedniego elementu montażowego, uzależniony od przewidywanego obciążenia. Dla lekkich i średnich elementów skuteczne są kołki rozporowe przeznaczone do podłoży ceramicznych, natomiast przy dużych obciążeniach lub siłach dynamicznych stosuje się kotwy chemiczne, zapewniające najwyższą nośność. Warunkiem skuteczności jest także prawidłowe wykonanie zamocowania: oczyszczenie otworu, kontrolowane dokręcanie oraz stosowanie systemów montażowych dopuszczonych do pracy w pustakach ceramicznych (np. na podstawie europejskich ocen technicznych ETA).

Te same zasady obowiązują przy montażu systemów ociepleń – przy właściwej technologii i odpowiednich łącznikach, ceramika nie stanowi żadnego ograniczenia montażowego.

Czy ceramika dobrze akumuluje ciepło?

TAK: ceramika ma wysoką zdolność akumulacji cieplnej.
Ściany z ceramiki, doskonale akumulują ciepło, magazynując je i oddając stopniowo, co zapewnia stabilną, przyjemną temperaturę w domu (ciepło zimą, chłód latem) i wpływa na obniżenie kosztów ogrzewania, działając jak naturalny regulator. 

Ś ceramiczne zapewniają komfort termiczny i pomagają w oszczędzaniu energii, działając jak bufor temperaturowy. 

Czy ceramika to kruchy materiał?

NIE: mur ceramiczny jest trwały i wytrzymały.

Pojedynczy pustak może sprawiać wrażenie kruchego, jednak po wbudowaniu w mur ceramika osiąga wysoką wytrzymałość na ściskanie. Pustaki ceramiczne spełniają rygorystyczne normy europejskie dotyczące wytrzymałości, co sprawia, że są w pełni odpowiednie do wznoszenia ścian konstrukcyjnych. Ściany ceramiczne charakteryzują się bardzo długą trwałością eksploatacyjną.

Czy wieje przez szczeliny między pustakami?

NIE: prawidłowo wykonany mur ceramiczny jest szczelny.

Szczelność ściany zależy od dokładności wykonania i zastosowanego systemu murowego.. Pustaki ceramiczne nie są elementami elewacyjnymi i wymagają zabezpieczenia – czyli otynkowania lub zastosowania systemu ociepleniowego. Po odpowiednim zabezpieczeniu połączenia pustaków na pióro i wpust stają się szczelne a dodatkowo w miejscu połączenia zamknięte jest powietrze, które dodatkowo ilozuje termicznie. 

Czy układ drążeń w pustakach ma znaczenie?

FAKT: układ drążeń wpływa na kluczowe parametry ściany.

Szerokie zastosowanie wyrobów ceramicznych wynika z możliwości precyzyjnego kształtowania ich właściwości użytkowych poprzez zmianę układu, kierunku i udziału drążeń w przekroju pustaka. Z punktu widzenia fizyki budowli izolacyjność cieplna i akustyczna pozostają wobec siebie w pewnej opozycji – rozwiązania korzystne dla termiki przegrody nie zawsze sprzyjają tłumieniu dźwięków i odwrotnie. Dzięki temu z tego samego materiału ceramicznego można projektować elementy o bardzo różnych parametrach, dostosowanych do funkcji ściany.

W praktyce pustaki o podłużnych szczelinach, ustawionych równolegle do lica ściany, zapewniają najlepsze właściwości cieplne, ponieważ utrudniają przepływ ciepła przez przegrodę. Zmiana orientacji drążeń o 90° powoduje pogorszenie parametrów cieplnych jednocześnie prowadząc do poprawy izolacyjności akustycznej. Równie istotny jest kształt i liczba otworów – większa liczba drążeń tworzy dla ciepła swoisty „labirynt”, zwiększając opór cieplny ściany, lecz jednocześnie obniża jej zdolność do tłumienia dźwięków. Dlatego dobór pustaka i jego geometrii powinien być zawsze ściśle powiązany z przeznaczeniem przegrody i wymaganiami projektowymi.